Dolma kalem nedir ve seçerken nelere dikkat edilir?

 

Dolma kalem nedir?

Dolma kalem, su bazlı mürekkep haznesi olan uçlu bir kalem olup, halefi divite (hokkadaki mürekkebe batırılarak yazı yazan) benzer, ancak ondan farklı olarak mürekkep haznesine sahiptir ve mürekkebe batırılması gerekmez. Kalem mürekkebi hazneden bir kanal aracığıyla geçirerek uca ve de yer çekimi ve kılcallık sayesinde sayfaya yazar. Hazneyi mürekkep ile doldurmak, ya elle ya da piston işlevi gibi dahili bir doldurma mekanizmasıyla emilerek sağlanır.¹

Dolma kalem nasıl icat edildi?

Öncelikle ilk mürekkep haznesine sahip kalemin 973 yılından geldiğine değinelim. Kuzey Afrika’nın Mağrip şehrinin halifesi Ma’ād al-Mu’izz’in ellerini kirletmesini önleyecek ve fazla kirlilik bırakmayacak kalem istemesiyle ortaya çıktı. Yapılmasını istediği kalem içerisinde mürekkebi saklayıp baş aşağı dururken bile mürekkebin sızmamasını sağlayacak bir icat idi. Ama istediği şeyin tasarımı bilinmiyor

İç hazneye sahip içi oyuk iki milden oluşan kalemin ise 17. yüzyılda Daniel Schwenter adında bir mucit tarafından keşfedildiği biliniyor. Bir mil diğerinin içinde yer alıyor, mürekkebi saklıyor ve mantar tıpa ile kapatılıyordu. 17.yüzyılda İngiliz deniz kuvvetleri komutanı Samuel Pepys makalelerinde mürekkep taşıyan kalemden bahsederken Maryland’de bulunan tarihçi Hester Dorsey Richardson da dolma kalemler hakkında yazıyordu. 1827 yılının 25 mayısında Romanyalı mucit Petrache Poenaru Fransız hükümetinden kovan içeren dolma kalem ,1848 yılında Amerika’da Azel Storrs Lyman ‘hazneden kalem ucuna mürekkep ikmali yapan’ sisteme sahip dolma kalem patentlerini almışlardır. Tabii ki o zamanlar bu patentler tek değillerdi ancak bu kalemlerin ihtiyacı olan şey bu 3 icadın gerçekleşmesiydi; iridyum tepeli altın uç, sert kauçuk ve serbest akan mürekkep(eskiden hava basıncının kalemlerin işleyişinde büyük rol oynadığı bilinmiyordu).

Tüm bunlara sahip dolma kalem ilk olarak 1850’lerde yapılmıştır. 1870 yılında Duncan MacKinnon ve Alonzo T. Cross ‘stylographic’ adını taşıyan, tüp içinde bir telin valf olarak kullanıldığı bir dolma kalemin buluşunu gerçekleştirmişlerdir. Tüm bu kalemler damlalık ile doluyorlardı. İlk kendinden dolan kalemler yirminci yüzyılın başlarında keşfedilmişlerdir.²

Dolma kalem alırken uç seçimini nasıl yapmalısınız?

Aynı araba ve lastikleri gibi dolma kalemin de yazması da ucun uyumlu olmasına bağlıdır. Uç bir dolmakalemin en önemli belirleyicisidir, kalem seçerken en önemli unsur uçtur.

Uç nedir?

Uç, dolma kalemin en simgesel elementidir. Mürekkebi kalemin içinden kılcal damar görevi gören yarık vasıtasıyla kağıda yönlendiren ince ve sivri uçlu bir metaldir.

Uç karakteristikleri nelerdir?

Uç seçiminde 4 tane ana karakteristik vardır;

  • tepe şekli
  • tepe boyutu
  • esneklik
  • uç malzemesi

Tepe şekli

Yuvarlak Tepe

Farklı çizgiler oluşturabilmek için uçlar farklı şekillendirilebilirler. Bu günlerde dolma kalemlerin çoğunluğu yuvarlak uca sahiptir. Böylece çizim doğrultusunda yekpare yazı akışı oluşturulabiliyor.

Düz Tepe

Yuvarlak tepe kadar olmasa da bir diğer yaygın kullanılan uç ise Kaligrafi uç diye adlandırılan uçtur. Bu uçta tepe düz ve geniştir.

Tepe boyutu

Kuşkusuz tepe boyutu, şekli kadar önem taşıyor. Daha büyük boyutlar geniş çizgiler oluşturarak kalın yazmak ve mürekkebi sergilemek için daha uygundurlar. Ancak insanlar günlük kullanım için genellikle küçük boyutları seçiyorlar böylece tükenmez veya rollerball kalem yazım şekline yakın bir boyut yaratılabiliyor.

Yuvarlak tepeler genellikle 4 boyutta bulunur;

  • Extra Fine (EF)
  • Fine (F)
  • Medium (M)
  • Broad (B)

Şunu da unutmamak gerek; Japon dolma kalemleri genellikle ‘batıda üretilen’ kalemlere göre yazım olarak biraz daha küçüktürler.


Esneklik

Esneklikten kastım uça baskı uygulandığında uç çatallarının yana açım mesafesi. ‘Spencerian’ ve ‘Copperplate’ gibi bir zamanlar yaygın olarak kullanılan fontların yazımı için çok fazla esneklik gerekiyordu. Günümüzde daha az esnekliğe sahip daha sabit uçlar kullanılıyor, ve Pilot Elabo(Falcon) gibi kalemlerin kullandığı uçlar belki bahsedilen esnek uçlar kategorisine girebilir. Lamy’nin çelik uçları gibi bazı firmaların uçları ‘tırnak’ diye anılır. Diğer çelik uçlar ve altın uçların çoğu en ağır baskılara dayanabilirler. Ancak çok fazla esnetmek uçlarda hasara yol açabilmektedir.

Yumuşak Uç Yazım Örneği

Sabit Uç Yazım Örneği

Uç malzemesi

Uç malzemesi dolma kalem seçiminde fazla belirleyici değildir aslında, malzeme uçun yazımına fazla etki etmez. Uçlar bir çok malzemeden yapılabilir ama dolma kalemlerin çoğu paslanmaz çelik ve altın uca sahiptirler.

Şunu da unutmamak gerek; uçun rengi onun malzemesini göstermez. Öyle ki Kaweco çelik uçları altın, çelik ve siyah renklerde olabilir. Altın uçların çoğu ise rodyum kaplıdır. Altın uçlar çelik uçlara göre daha iyi ve yumuşaktır. Yumuşaklığın tanımı ise tabii ki yazım yumuşaklığıdır.³

Comments are closed.